نشمینهای مستراحهای آن دهانههای وسیع هولناکی بودند که بر بالای انبار آنها قرار گرفته، انبارهایشان زیرزمینهای عمیقی متصل به هم که بالایشان نشمینها تعبیه شده بود، و حفاظ آن برای جلوگیری از سقوط، تکهچوبهایی بر درازای دهانههای نشیمنها قرار داده شده؛ در دهشتناکترین مناظر ممکن، با بویی تند عفن همراه انواع نجاسات و جانوران غوطهور در آن که همهکس را رغبت و جرأت استفاده از آن میسر نمیگردید
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، تصویر ما از زندگی روزمره در تهرانِ اواخر قاجار و اوایل پهلوی معمولاً به پویایی بازار، کالسکه سواران و عمارتهای اعیانی محدود میشود. اما بخش عمدهای از زیست شهروندی در فضاهای پنهانی جریان داشت که کمتر در تاریخ رسمی به آنها پرداخته شده است؛ «لولئینخانهها» یا همان آبریزگاههای عمومی مساجد و حمامها، آیینهای تمامنما از تقابل فقر، بهداشت عمومی، ساختار طبقاتی و حتی چرخههای اقتصادی خرد در طهران قدیم بودند.
جعفر شهری در کتاب ارزشمند «طهران قدیم» با جزئیاتی تکاندهنده به توصیف این فضاها میپردازد. لولئینخانهها محوطههای بزرگی بودند که متصدی آن (لولئیندار) با ابزاری قلابدار، آفتابههای گلی (لولئین) را از حوض وسط پر میکرد و به مراجعان میداد. دهانههای هولناک و بدون حفاظِ نشیمنها بر روی انبارهای عمیق کثافات قرار داشت؛ فضایی آکنده از تعفن و جانوران موذی که استفاده از آن شجاعت میخواست. «نشمینهای مستراحهای آن دهانههای وسیع هولناکی بودند که بر بالای انبار آنها قرار گرفته، انبارهایشان زیرزمینهای عمیقی متصل به هم که بالایشان نشمینها تعبیه شده بود، و حفاظ آن برای جلوگیری از سقوط، تکهچوبهایی بر درازای دهانههای نشیمنها قرار داده شده؛ در دهشتناکترین مناظر ممکن، با بویی تند عفن همراه انواع نجاسات و جانوران غوطهور در آن که همهکس را رغبت و جرأت استفاده از آن میسر نمیگردید.»
بسیاری از تهیدستان که توان پرداخت «یک شاهی» حق استفاده از آفتابه را نداشتند، ناگزیر دیوارها و سکوهای مستراح را ملوث میکردند…
شگفتانگیزترین بخش این روایت، چرخه اقتصادی پیرامون فضولات بود. محتویات این انبارها سالی یکبار پیشفروش و پس از خشک شدن با خاکستر، به عنوان کود به باغداران فروخته میشد؛ فرایندی که محلهها را غرق در بوی بد و بیماری میکرد. در این میان، مشاغلی چون «کناس» (خلا پاککن) شکل گرفته بود. کناسها نه تنها چاهها را تخلیه و مرمت میکردند، بلکه با جستوجو در اعماق تاریک انبارها، اشیای قیمتی سقوطکرده را نجات میدادند.
گردش مالی این مکانها چنان چشمگیر بود که سرقفلی لولئینخانه «مسجد شاه» با چهل دهانه مستراح، به رقم نجومی ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان میرسید.
متن کامل این گزارش را از اینجا بخوانید.
۲۵۹
کد مطلب 2252898
-
عکس| «اکرم دندون طلا» در حال نواختن تار در عصر قاجار
-
جشن اَمُردادگان؛ از نیایش طبیعت تا مسئولیت زیستمحیطی
-
تاریخ نخستین مستراحهای عمومی تهران و شغلهای پردرآمد حواشی آن
-
عکس/ امتحان «گواهینامه دوچرخهسواری» در ایران؛ سال ۱۳۲۹